احادیث تفسیری

تفسیر منسوب به امام حسین علیه السلام – تفسیر سوره توحید

تفسیر سوره توحید

اشاره
همواره‌ فهم‌ و درک‌ حقایق‌ قرآن‌ برای‌ انسان‌ آگاه‌ وخواهان‌ کشف‌ و اقعیات‌ حیات‌ فرازمانی‌ انسان‌، مطلبی‌ بوده‌ که‌ او را به‌ دنبال‌ تفسیر آن‌ کشانده‌ است‌. زوایای‌ آشکار و پنهان‌ قرآن‌، تفسیری‌ از زبان‌ صاحبان‌ درک‌ آن‌ حقایق‌ می‌ خواهد. اینان‌ کسی‌ جزمعصومان‌ از عترت‌ پیامبر خدا نیستند، آنانی‌ که‌ پیامبر گرامی‌ اسلام‌ به‌ عنوان‌ هم‌ ردیف ‌قرآن‌ معرفی‌ نمود.
این سلسله، مجموعه‌ای‌ از تفسیر سالار شهیدان‌ علیه‌السلام در باره‌ برخی‌ از آیات‌ قرآنی‌ است‌ که‌ بی‌ گفت و ‌گو، شنیدن‌ تفسیر قرآنی‌ از عزیز عرش‌ وارض‌ بسی‌ شیرین‌ است‌. در آغاز سخنانی‌ چند از امام‌ علیه‌السلام پیرامون‌ جایگاه‌ قرآن‌ در حیات‌ انسان‌، قرآن‌ و خانه‌ وحی‌ حسینی‌، فضل‌ قرائت‌ قرآن‌ و ابعاد مختلف‌ قرآن‌ را بررسی‌ خواهیم‌ نمود.

سوره‌ التوحید
سوره‌ -التوحید- صد و دوازدهمین‌ سوره‌ قرآن‌ کریم و دارای‌ چهار آیه‌ می‌باشد نام‌ دیگر این‌ سوره‌ -اخلاص‌- است‌ این‌ سوره‌ از سوره‌های‌ مکی‌ است‌ ودر ثواب‌ قرائت‌ آن‌ پیامبر گرامی‌ اسلام‌ فرموده‌ است‌: هرکس‌ این‌ سوره‌ را قرائت‌ کند گویا یک‌ سوم‌ از قرآن‌ را خوانده‌ است‌ و ده‌ برابر عدد مؤمنان‌ به‌ خدا و فرشتگان‌ و کتابهای‌ آسمانی‌ و پیامبران‌ برای‌ او نوشته‌ می‌گردد.
والرغبه‌ والسأمه‌ والجوع‌ والشبع‌، تعالی‌ ان‌ یخرج‌ منه‌ شی‌ء وان‌ یتولّد منه‌ شی‌ء کثیف‌ او لطیف‌. -ولم‌ یولد- لم‌ یتولد من‌ شی‌ء ولم‌ یخرج‌ من‌ شی‌ء کما یخرج‌ الاشیاء الکثیفه‌ من‌عناصرها کالشی‌ء من‌ الشی‌ء والدّابه‌ والنباتات‌ من‌ الارض‌ والماء من‌ الینابیع‌ والثمارمن‌ الاشجار، ولا کما یخرج‌ الاشیاء اللطیفه‌ من‌ مراکزها کالبصر من‌ العین‌ والسمع‌ من‌الاذن‌ والشم‌ من‌ الانف‌ والذوق‌ من‌ الفم‌ والکلام‌ من‌ اللسان‌ والمعرفه‌ والتمییز من‌ القلب‌وکالنّار من‌ الحجر.
لا به‌ هو اللّه‌ الصّمد الّذی‌ لامن‌ شی‌ء ولا فی‌ شی‌ء، مبدع‌ الاشیاء وخالقها ومنشی‌-الاشیاء بقدرته‌ یتلاشی‌ ما خلق‌ للفناء بمشیته‌ ویبقی‌ ماخلق‌ للبقاء بعلمه‌ فذلکم‌ اللّه‌ الصّمد الّذی‌ لم‌ یلد ولم‌ یولد، عالم‌ الغیب‌ الشهاده‌ الکبیر المتعال‌ ولم‌ یکن‌ له‌ کفواًاحد.
هرکس‌ سوره توحید را قرائت‌ کند گویا یک‌ سوم‌ از قرآن‌ راخوانده‌ است‌ وده‌ برابر عدد مؤمنان‌ به‌ خدا و فرشتگان‌ و کتابهای‌ آسمانی‌ و پیامبران‌ برای‌ او نوشته‌ می‌گردد.

سوره‌ توحید
بسم‌ الله‌ الرحمن‌ الرحیم‌
قل‌ هو الله‌ احد الله‌ الصمد – لم‌ یلد ولم‌ یولد – ولم‌ یکن‌ له‌ کفوا احد.
مردم‌ بصره‌ طی‌ نامه‌ای‌ از امام‌ حسین‌ علیه‌السلام در باره‌ تفسیر کلمه‌ -صمد- سؤال‌ کردند و آن‌ حضرت‌ در جواب‌ آنان‌ نگاشتند.
-بسم‌ الله‌ الرحمن‌ الرحیم‌
اما بعد علا تخوضوا فی‌ القرآن‌ ولا تجادلوا فیه‌ و لا تتکلموا فیه‌ بغیر علم‌ فقدسمعت‌ جدّی‌ رسول‌ اللّه ‌صلی ‌الله ‌علیه ‌و ‌آله یقول‌:
-من‌ قال‌ فی‌ القرآن‌ بغیر علم‌ فلیتبوء مقعده‌ من‌ النار.-
وان‌ اللّه‌ سبحانه‌ قد فسر -الصمد- فقال‌ -اللّه‌ احد، اللّه‌ الصّمد-
ثم‌ فسّره‌ فقال (لم‌ یلد ولم‌ یولد ولم‌ یکن‌ له‌ کفوا احد)
-لم‌ یلد- لم‌ یخرج‌ منه‌ شی‌ء کثیف‌ کالولد وسائر الاشیاء الکثیفه‌ التی‌ تخرج‌ من‌المخلوقین‌ ولاشی‌ء لطیف‌ کالنّفس‌ ولا یتشّعب‌ منه‌ البدوات‌ کالسنه‌ والنوم‌ والخطره‌ والهم‌ و الحزن‌ والبهجه‌ والضحک‌ والبکاء والخوف‌ والرجاء.
به‌ نام‌ خداوند بخشنده‌ بخشایشگر
بگو – ای‌ پیامبر – شأن‌ چنین‌ است‌ که‌ خداوند یکتاست‌ وبی‌ نیاز می‌باشد او نه ‌و برای‌ او همتایی‌ نمی‌باشد.
مردم‌ بصره‌ طی‌ نامه‌ای‌ از امام‌ حسین‌ علیه‌السلام در باره‌ تفسیر ومعنای‌ کلمه‌ -صمد- درسوره‌ -اخلاص‌- سوال‌ کردند و آن‌ حضرت‌ در جواب‌ آنان‌ اینگونه‌ نگاشتند:

به‌ نام‌ خداوند بخشنده‌ بخشایشگر
بدانید که‌ نباید در قرآن‌ بدون‌ داشتن‌ دانش‌ فهم‌ آن‌ وارد شوید و مجادله‌ کنید و سخنی‌ پیرامون‌ آن‌ به‌ زبان‌ رانید؛ جدم‌ پیامبر گرامی‌ اسلام صلی ‌الله‌ علیه ‌و ‌آله می‌فرمودند:
-هرکه‌ در مورد قرآن‌ جاهلانه‌ سخن‌ گوید جایگاه‌ او آتش‌ جهنم‌ باشد.-
بی‌ گمان‌ خداوند متعال‌ خود، کلمه‌ -صمد- را در آیه‌ -الله‌ احد الله‌ الصمد- باجمله‌بعد از آن‌ تفسیر نموده‌ است‌ و می‌فرماید -نه‌ می‌زاید ونه‌ زاده‌ گردیده‌ وهمتایی‌ ندارد-
بدانید که‌ نباید در قرآن‌ بدون‌ داشتن‌ دانش‌ فهم‌ آن‌ وارد شوید ومجادله‌ کنید و سخنی‌ پیرامون‌ آن‌ به‌ زبان‌ رانید.
-لم‌ یلد- یعنی‌ از او اشیاء مرکب‌ و مادی‌ و آن‌ چیزهایی‌ که‌ از مخلوق‌ زاده‌ و تراوش می‌کند مثل‌ فرزند و دیگر مادیات‌ از او صادر نشود و هچنین‌ چیزهای‌ غیر مادی‌ متناسب با مادیات‌ مثل‌ نفس‌ دارا نباشد و از او چیزهای‌ متخالف‌ مثل‌ خواب‌ و بیداری‌ و غم‌ و اندوه‌، خوشحالی‌ و خنده‌، گریه‌ و ترس‌ و امید، میل‌ و کسالت‌، گرسنگی‌ و سیری‌ از او صادر یا واقع ‌نمی‌شود، بزرگ‌ و منزه‌ است‌ خداوند که‌ از او این‌ امور صادر گردد و از او چیزهایی‌ مادی‌ و غیرمادی‌ تولد یابد.

-ولم‌ یولد-
یعنی‌ او از چیزی‌ تولد نیافته‌ و از موجودی‌ حاصل‌ نگردیده‌ است‌ آن چنان‌ که‌ اشیای‌ مادی‌ از جوهر و اساس‌ خود ساخته‌ و تولد می‌یابند مثل‌ جنبندگان ‌و درختان‌ از زمین‌ و آب‌ از چشمه‌ها و میوه‌ها از درختان‌ متولد می‌شوند و چنان‌ که‌ اشیای غیرمادی‌ از مراکز و اصل‌ خود صادر و ایجاد می‌شوند مثل‌ دیدن‌ از چشم‌ وشنیدن‌ از گوش ‌و بویدن‌ از بینی‌ وچشیدن‌ از دهان‌ وسخن‌ گفتن‌ از زبان‌ ومعرفت‌ و شناخت‌ از قلب‌ وحرارت ‌وشعله‌ وری‌ از سنگ‌ حاصل‌ می‌شود.
بلکه‌ خداوند آنی‌ است‌ که‌ از چیزی‌ وجود نیافته‌ ودر چیزی‌ واقع‌ نگشته‌ بلکه‌ اوخالق‌ موجودات‌ وپدید آورنده‌ آنان‌ به‌ قدرت‌ خویش‌ است‌، موجودات‌ به‌ اراده‌اش‌ متلاشی‌ گردند وآنان‌ با علم‌ وحکمت‌ خداوند باقی‌ مانند. این‌ است‌ خدایی‌ که‌ بی‌ نیاز است‌ و نه‌چیزی‌ از او تولد یابد ونه‌ از چیزی‌ بدست‌ آید او به‌ تمام‌ پنهان‌ وآشکار عالم‌ است‌، عظیم‌ و بزرگ‌ است‌ و هم‌ تایی‌ ندارد.

امام‌ حسین‌ علیه‌السلام در حدیث‌ دیگری‌ در باره‌ معنای‌ -الصمد-فرموده‌اند:
-الصمد الذی‌ لاجوف‌ له‌، الصمد الذی‌ قد انتهی‌ سؤدده‌ والصمد الذی‌ لایأکل‌ ولا یشرب‌ والصمد الذی‌ لاینام‌ والصمد الدائم‌ الذی‌ لم‌ یزل‌ ولا یزل‌-
-صمد- آنست‌ که‌ وسط‌ و نهان‌ ندارد -صمد- کسی‌ است‌ که‌ اقتدارش‌ بی‌ نهایت است‌ -صمد- چیزی‌ است‌ که‌ نه‌ می‌خورد و نه‌ می‌آشامد -صمد- چیزی‌ است‌ که‌ نمی‌خوابد -صمد- چیزی‌ است‌ که‌ دائم‌ است‌ و هرگز زوال‌ نمی‌پذیرد.

غلامعلی‌ صفائی‌ بوشهری‌

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *