زیارت نامه و ادعیه

پیام عاشورا زیارت کربلا

جـلوه دیـگـری از احـیـاگـری نـسـبـت بـه قیام عاشورا، حضور در کنار تربت آن احیاگران دین و زیـارت مـرقـد امام حسین (ع) در کربلاست. غیر از آثار تربیتی، روحی و سازندگیهای معنوی و اخـلاقـی کـه در زیـارتِ تـربـت پاکان و مزار اولیای دین نهفته است. زیارت کربلا ویژگی دیگری هم دارد وآن بهره گرفتن از این کانون شور و حماسه برای مبارزه در راه حق و جانفشانی در راه دین و خداست.عـلی رغـم مـمـنـوعـیـتـهـایـی که از سوی خلفای اموی و عباسی نسبت به زیارت کربلا انجام می گـرفـت، امـامـان پـیـوسـتـه بـه آن تـشـویـق و تـوصـیـه مـی کـردنـد و بـا بـیـان فـضـایـل بـیـشـمـار بـرای زائران قـبـر سیدالشهدا(ع)، برنامه داشتند که این کانون معنویت و شـور و حـمـاسـه، پـیـوسـتـه زنـده و مـطرح بماند و آن را یکی از نشانه های هم خطی با امامان و وفای به عهد و بیعت شیعه با ائمه (ع) می دانستند.امام صادق (ع) فرمود:(مـَنْ لَمْ یـَاتِ قـَبـْرَ الْحـُسـَیـْن (ع) وَ هـُوَ یـَزْعـَمُ اَنَهُ لَنـا شـیعَهٌ حَتی یَمُوتَ فَلَیْسَ هُوَ لَنا بِشیعَهٍ) [۵۷۴] .کـسـی کـه به زیارت حسین بن علی (ع) نرود تا بمیرد، هر چند خود را شیعه ما بپندارد، شیعه و پیرو ما نیست.در روایت دیگری فرموده است:(زَیـارَهُ الْحـُسـَیـْنِ بـْنِ عـَلِیُ واجـِبـَهٌ عـَلی کـُلِ مـَنْ یـُقـِرُ لِلْحـُسـَیـْنِ بـِالاِْمـامـَهِ مـِنَ الله عَزَوَجَلَ) [۵۷۵] .هـرکـس کـه بـه امـامـت حـسـیـن بـن عـلی (ع) از نـاحـیـه خـداونـد متعال معتقد است، زیارت آن حضرت بر او واجب است.دعـوتـی کـه از سـوی ائمـه نـسـبـت بـه این زیارت انجام گرفته و حتی در شرایط خوف و خطر و نـاامـنـی فضیلت و ثواب بیشتری برای آن بیان شده است، نشانه نقش احیاگری زیارت نسبت بـه حـمـاسـه عـاشـورا و ارزشـهـا و پیامهای آن است. امام صادق (ع) به (ابن بُکیر) که درباره خوفناک بودن راه و منطقه زیارتی سیدالشهدا(ع) سخن می گفت، فرمود:(ای ابـن بـکیر! آیا دوست نداری خداوند، تو را در راه ما ترسان ببیند؟ آیا نمی دانی که هر کس بـه خـاطـر مـا در هـراس و بـیـم افـتـد، خـداونـد او را در سـایـه عـرش خـویـش قـرار مـی دهد؟) [۵۷۶] .در حدیث دیگری امام صادق (ع) به محمد بن مسلم درباره همین مساله فرمود:(ما کانَ مِنْ هذا اَشدَ فَالثَوابُ فیهِ عَلی قَدْرِ الْخَوْفِ وَ مَنْ خافَ فی اِتْیانِهِ آمَنَ اللهُ رَوْعَتَهُ یَوْمَ یَقُومُ الناسُ لِرَبِ الْعالَمینَ) [۵۷۷] .هر چه این مساله، دشوارتر و پرمخاطره تر باشد، پاداش زیارت هم به اندازه آن هراس است. هر کس در راه زیارت حسین (ع) به خطر و هراس افتد، خداوند او را از ترس و وحشت در روز قیامت، ایمن می سازد.و در حـدیـثـی فـرمـود: (ایـتُوا قَبْرَ الْحُسَیْنِ کُلَ سَنَهٍ مَرَهً) [۵۷۸] ، سالی یک بار به زیارت قبر امام حسین (ع) بروید.زیـارت کـربـلا ازآنـجـا کـه مـنـشـاء حـرکـت و نـهـضـت و تـجـمـع هـواداران انـقـلابـی اهـل بـیـت (ع) بـود، پـیـوسـتـه مـحـدود و مـمـنـوع بـود و زائران، آرامـش و آزادی کـامـل نـداشـتـنـد. پـس از قـیـام زیـد بـن عـلی در کـوفـه و شـهـادتـش در سـال ۱۲۱ هـجری منع و مراقبت نسبت به زیارت کربلا بیشتر شد و هشام بن عبدالملک، مامورانی بـرای کـنـتـرل رفـت وآمـدهـا بـر آنـجـا گـمـاشـت. [۵۷۹] در زمـان هـارون الرشـیـد و مـتـوکـل بارها قبر حسین بن علی (ع) را تخریب و زیارت را ممنوع کردند. حتی در زمان هارون، درخـتِ سـدری را کـه در آن حوالی، نشانه قبر حسین (ع) بود، قطع کردند، تا مردم جای قبر را گم کنند و دیگر آنجا تجمع نکنند. [۵۸۰] .بـه دسـتـور مـتـوکـل، هـفـده بـار قـبـر امـام حـسـیـن (ع) را خـراب کـردند. [۵۸۱] ولی سـخـتـگـیـریـهـای مدام خلفا هرگز نتوانست رابطه مردم را با قبر الهام بخش حسین بن علی (ع) قطع کند. ماموران و والیان به متوکل خبر می دادند که مردم در سرزمین نینوا برای زیارت قبر حـسـیـن (ع) جـمـع مـی شـونـد و از ایـن رهـگـذر، جـمـعـیـت انـبـوهـی پـدیـد می آید و کانون خطری تـشـکیل می شود. او هم ماموران خود را گسیل می داشت تا مردم را متفرق کنند و آثار قبر را ویران سازند و در کمین زائران سیدالشهدا(ع) بنشینند. [۵۸۲] .در دسـتـورهـای دیـنـی، سـفـارش شـده که کام نوزادان خویش را با تربت سیدالشهدا(ع) و آب فرات بردارید. از جمله امام صادق (ع) فرمود:(حَنِکُوا اَولادَکم بِتُربَهِ الْحُسَیْنِ فانها اَمانٌ) [۵۸۳] .کام فرزندانتان را با تربت حسین بردارید، چرا که آن امان است.در مـورد آب فـرات هم اینگونه احادیث آمده است. فضیلت سجده بر تربت سیدالشهدا(ع) و ذکر گفتن با مهری که از تربت امام حسین (ع) ساخته شده باشد نیز روایات متعددی داریم. حتی امام صادق (ع) کیسه ای داشت که در آن تربت امام حسین (ع) بود. هنگام نماز بر آن تربت سجده می کرد ومی فرمود: سجده بر تربت حسین، حجابهای هفتگانه را کنار می زند. [۵۸۴] .اینگونه انس و الفت با تربت شهید کربلا، احیاگر آن حماسه هاست. به بیان علامه امینی:(آیـا بـهـتـر نـیـسـت کـه مـحل سجود، از خاک و تربتی قرار داده شود که در آن، چشمه های خونی جـوشـیـده اسـت کـه رنـگ خـدایی داشته است؟ تربتی آمیخته با خون کسی که خداوند، او را پاک قـرار داده و مـحـبـت او را اجـر رسـالت محمد(ص) شمرده، خاکی که با خون سرور جوانان بهشت و ودیعه محبوب پیامبر و خدا عجین گشته است.) [۵۸۵] .نـکـتـه دیـگـری کـه در زیـارت نهفته است، مفاهیم بلند و آموزنده ای است که در متن زیارتنامه ها نهفته است. پیشوایان دین با آموزش این متون به شیعه، یادآور ارزشهای دینی و مفاهیم ارزشی نیز بودند. بررسی محتوایی این زیارتنامه ها روشنگر بسیاری از نکته هاست. علاوه بر آنکه افـشـاگـر سـتـم آل امـیـه نـسبت به دودمان رسالت است و علاوه بر آنکه ترسیم روشنی از چهره نـورانـی و شـخـصـیـت الهام بخش شهدا دارد، الهام بخش درسهای اخلاق و معرفت و ایمان نیز می باشد. از سوی دیگر روشنگر موضع و خط فکری و عملی زائر است و جناح حقگرای او را نشان می دهد. [۵۸۶] .در یـک مـرور گـذرا به متون زیارت، با این واژه ها ومفاهیم روبه رومی شویم: محبت، مودت، مـوالات، اطـاعـت، صـلوات، سـلام، لعـن، عـهـد، شـفـاعـت، تـوسـل، وفـا، جـهـاد، دعـوت، نصرت، تسلیم، تصدیق، صبر، تولی، تبری، مواسات، زیارت، نماز، زکات، امر به معروف و نهی از منکر، تبلیغ، وراثت، مساعدت، معاونت، سعادت، رضا، خونخواهی،جنگ و صلح، تقرب به خدا، برائت از دشمنان، ولایت، فوز، نصیحت، فدا شدن و… دهها عنوان دیگر.شـوق زیـارت، پـیـوسـتـه عـامـل برانگیزنده شیعه در ابراز محبت وولایت خویش نسبت به امامان مـعـصـوم (ع) و شـهـدای کـربـلابـوده اسـت. ایـن فـرهـنـگ در طـول قـرنـهـا هـمـچـنـان در خـانـواده هـای مـوالی اهـل بـیـت (ع)، بـه عـنـوان گـوهـری نـفـیـس، نسل به نسل حفظ شده است.به دلیل همین آثار و برکات نهفته در پیوند با تربت شهید و کربلای حسین (ع)، امامان تشویق بـه زیـارت کـرده انـد تا آن حماسه های خونین، ماندگار وتاثیرگذار بماند. باز هم نوعی احیاگری نسبت به فرهنگ وپیام عاشورا. [۵۸۷] .نـقـش ایـنـگونه پیوندها و گرایشها به تربت حسینی و تعظیم شعائر و مراسم عزاداری و نوحه و گریه بر سالار شهیدان، در تاریخ انقلاب اسلامی و سالهای دفاع مقدس نیز مشهود بود و از عـنـاصـر مـهـم روحـیـه بخشی و الگو بودن برای رزمندگان، همان فرهنگ شهادت و زیارت بود و آرزوی بسیجیان رزمنده آن بود که: یا زیارت یا شهادت.پـیـام عـاشورا و دستورالعملهای ائمه (ع) نسبت به احیای آن حماسه و یادکرد مداوم از آن خونهای مطهر، آن است که پیوسته باید الهام بخشی خون شهید و مزار شهید و نام و یاد شهید، مورد بهره گـیـری قـرار گـیـرد و بـرای تداوم فرهنگ شهادت و حفظ و ماندگاری میراث آنان، بزرگداشت و یـادبـود و مـجـالس و تکریم و خاطره گویی و بکارگیری قلم و هنر و شعر و ادبیات، هرگز فراموش نشود.
برگزیده از کتاب پیام های عاشورا نوشته آقای جواد محدثی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *